از علائم تا درمان کیست بارتولن

کیست بارتولن یکی از مشکلات شایع در ناحیه تناسلی خانم‌ها است که می‌تواند بدون علامت یا ناگهان با درد، تورم و حتی تب ظاهر شود. این کیست زمانی ایجاد می‌شود که مجرای غده بارتولن مسدود شده و ترشحات درون آن جمع می‌شود. شاید در نگاه اول موضوعی ساده به نظر برسد، اما اگر به‌موقع درمان نشود، می‌تواند به آبسه و عفونت‌های جدی‌تری منجر شود. در این مقاله با علل، علائم، روش‌های درمان و مراقبت‌های لازم درباره کیست بارتولن آشنا می‌شوید.

کیست بارتولن چیست؟

غدد بارتولن، دو اندام کوچک به اندازه عدس یا نخود هستند که در هر دو طرف لب‌های تناسلی و در زیر پوست قرار گرفته اند. این غدد وظیفه دارند تا با ساختن مایعی در واژن، باعث ایجاد رطوبت در واژن و اصطکاک و درد در طول رابطه جنسی را کاهش دهند. مایع ساخته شده توسط این غدد، از لوله های کوچکی به نام کانال های بارتولن که در نزدیکی قسمت باز واژن هستند، به بیرون ترشح می کنند. اگر این کانال ها مسدود شوند، موجب جمع شدن مایع در غدد می گردند و منجر به ایجاد غدد بارتولن شده که یکی از آن‌ها، کیست بارتولن است.

توجه داشته باشید که با مسدود شدن دهانه غدد بارتولن، مایع مذکور به داخل غدد باز می گردد. این کار باعث ایجاد تورم شده و کیست‌هایی رشد می کنند که پر از مایع بوده و گاهی دردناک و گاهی هم بدون درد هستند که به آن کیست‌های بارتولن می‌گویند.

انواع کیست بارتولن

کیست بارتولن زمانی ایجاد می‌شود که مجرای غده بارتولن که در دو طرف دهانه واژن قرار دارد، مسدود شود و مایع درون آن جمع گردد. این کیست بدون درد بوده یا به شکل توده‌ای حساس و عفونی ظاهر می‌شود. انواع کیست بارتولن بر اساس وضعیت عفونت و شدت علائم به چند دسته تقسیم می‌شود:

کیست بارتولن غیر عفونی

این نوع کیست کوچک، بدون درد و بدون علائم عفونت است. اغلب به صورت اتفاقی در معاینه زنان تشخیص داده می‌شود و نیاز فوری به درمان ندارد، مگر اینکه بزرگ باشد.

کیست بارتولن التهابی یا عفونی

زمانی که کیست دچار عفونت شود، قرمزی، تورم، درد و تب را به همراه دارد در این حالت است که به آبسه تبدیل شده و نیاز به تخلیه فوری یا آنتی‌بیوتیک دارد.

آبسه بارتولن

شدیدترین حالت کیست است که با درد زیاد، ترشح چرک و گاهی تب همراه است. این وضعیت اورژانسی محسوب می‌شود و اغلب نیاز به برش و تخلیه فوری دارد.

علائم کیست بارتولن

کیست بارتولن در مراحل ابتدایی بدون علامت بوده و بسیاری از خانم‌ها حتی متوجه وجود آن نمی‌شوند. اما با بزرگ‌تر شدن یا عفونی شدن کیست، علائم آزاردهنده‌ای بروز می‌کند که نباید نادیده گرفته شوند. از مهم‌ترین علائم این کیست به شرح زیر است:

• به صورت یک توده نرم و بدون درد ظاهر می‌شود که در نزدیکی دهانه واژن قابل لمس است.
• در صورت عفونی شدن یا بزرگ شدن کیست، فشار بر ناحیه حساس شده و درد ایجاد می‌شود.
• وجود کیست یا آبسه می‌تواند باعث درد و سوزش هنگام نزدیکی شود.
• در صورت عفونت، پوست اطراف کیست قرمز و ملتهب خواهد شد.
• در مواردی که کیست به آبسه تبدیل می‌شود از آن چرک یا ترشحاتی با بوی ناخوشایند خارج می‌شود.
• اگر عفونت شدید باشد، تب و احساس ضعف هم به علائم اضافه می‌شود.

بیشتر بخوانید: کیست های شکلاتی

علت ایجاد کیست بارتولن

کیست بارتولن زمانی به‌وجود می‌آید که مجرای خروجی غده بارتولن که در دو طرف دهانه واژن قرار دارد، مسدود می‌شود. تجمع ترشحات داخل غده، منجر به تشکیل کیست می‌شود که در صورت ورود باکتری عفونی شده و به آبسه تبدیل خواهد شد. از مهم‌ترین دلایل بروز این مشکل به شرح زیر است:

انسداد مجرای غده بارتولن

شایع‌ترین علت کیست، بسته شدن مجرای خروجی غده به دلیل التهاب، ترشحات غلیظ یا آسیب‌های فیزیکی است. این انسداد باعث تجمع مایع و تشکیل کیست می‌شود.

عفونت‌های باکتریایی

ورود باکتری‌هایی مانند ای‌کولای یا استاف به غده می‌تواند باعث التهاب و عفونت شود. این عفونت‌ از ناحیه واژن یا مقعد به مجرا منتقل می‌شوند.

روابط جنسی بدون مراقبت

رابطه جنسی محافظت‌نشده منجر به انتقال عفونت‌هایی مانند سوزاک یا کلامیدیا خواهد شد که احتمال انسداد غده و تشکیل کیست را هم به طبع افزایش می‌دهد.

تحریک و آسیب‌های موضعی

اصلاح نادرست، پوشیدن لباس‌های تنگ یا استفاده از شوینده‌های نامناسب باعث تحریک مزمن ناحیه و مسدود شدن مجرا خواهد شد.

ضعف سیستم ایمنی

در افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند مانند بیماران دیابتی یا کسانی که داروهای سرکوب‌کننده ایمنی مصرف می‌کنند، احتمال بروز کیست و عفونت در آن‌ها بیشتر است.

در ویدیو فوق دکتر شهزاد شریف زاده در مورد این بیماری توصیحاتی داده است.

ترکیدن کیست بارتولن

ترکیدن کیست بارتولن زمانی رخ می‌دهد که کیست به آبسه تبدیل شده و فشار داخل آن زیاد شود. این اتفاق ناگهانی و همراه با خروج چرک یا مایع بدبو از ناحیه است. توجه داشته باشید که ترکیدن کیست می‌تواند به کاهش فوری درد منجر شود، اما همچنان نیاز به پیگیری پزشکی دارد تا از باقی ماندن عفونت یا عود مجدد جلوگیری شود.

از مهم‌ترین علائم ترکیدن کیست بارتولن به شرح زیر است:

• احساس ترکیدن ناگهانی
• خروج مایع چرکی یا بدبو
• کاهش ناگهانی درد و فشار در محل
• قرمزی و التهاب ناحیه
• گاهی تب یا احساس خستگی در صورت باقی‌ماندن عفونت

آیا می‌توان از ایجاد کیست بارتولن جلوگیری کرد؟

بله، در بسیاری از موارد با رعایت بهداشت فردی و پرهیز از عوامل تحریک‌کننده، از ایجاد کیست بارتولن می‌توان پیشگیری کرد. استفاده از لباس زیر نخی و گشاد، پرهیز از شیو مکرر یا خشن ناحیه تناسلی و اجتناب از استفاده از شوینده‌های معطر و صابونی قوی از جمله راهکارهای مؤثر هستند.

همچنین داشتن رابطه جنسی محافظت‌شده و رعایت بهداشت جنسی می‌تواند احتمال ورود باکتری‌ها به مجرای غده را کاهش دهد. توجه داشته باشید که مراجعه منظم به بهترین متخصص زنان در اصفهان برای معاینه و شناسایی مشکلات احتمالی نیز در پیشگیری از کیست‌های دردناک و عفونی بسیار کمک‌کننده است.

بهترین روش درمان کیست بارتولن

کیست بارتولن بسته به اندازه، شدت علائم و وجود یا عدم وجود عفونت، روش‌های درمانی متفاوتی دارد. در موارد بدون درد یا کوچک باشد نیاز به درمان خاصی ندارد، اما اگر کیست بزرگ، دردناک یا عفونی باشد، باید اقدام درمانی مناسب انجام شود. در ادامه به بهترین روش‌های درمان اشاره خواهیم کرد که عبارتند از:

درمان خانگی

استفاده از حمام نشسته با آب گرم (روزانه چند بار به مدت ۱۵ تا ۲۰ دقیقه) می‌تواند به تخلیه طبیعی کیست کمک کند. این روش برای موارد ابتدایی و بدون عفونت مؤثر است.

آنتی‌بیوتیک‌

اگر کیست عفونی شود یا به آبسه تبدیل گردد، پزشک آنتی‌بیوتیک‌هایی را برای شما تجویز می‌کند تا از این طریق باکتری‌ها را از بین ببرد؛ از همه مهم‌ از گسترش عفونت هم جلوگیری می‌کند.

تخلیه با جراحی

در این روش، پزشک با ایجاد یک برش کوچک، مایع داخل کیست یا آبسه را تخلیه می‌کند. گاهی برای جلوگیری از عود، از یک لوله کوچک به نام کاتتر استفاده می‌شود تا مجرا باز بماند.

مارسوپیالیزیشن

اگر کیست مدام عود کند، جراح با ایجاد یک برش و بخیه زدن لبه‌های آن به پوست، یک راه خروج دائمی برای ترشحات ایجاد می‌کند تا مجرا دیگر بسته نشود.

برداشتن کامل غده

اگر کیست یا آبسه به درمان‌های دیگر پاسخ ندهد، غده بارتولن به‌طور کامل برداشته خواهد شد. البته توجه داشته باشید که این روش درمانی آخرین گزینه درمانی است.

سوالات متداول کیست بارتولن

در نهایت…

کیست بارتولن مشکل جدی و نگران‌کننده‌ای نیست، اما در صورت بزرگ شدن یا عفونت، نیاز به پیگیری و درمان دارد. به همین خاطر شناخت علائم، رعایت بهداشت فردی و مراجعه به‌موقع به پزشک می‌تواند از پیشرفت بیماری و عوارض احتمالی آن جلوگیری کند. خوشبختانه با روش‌های درمانی متنوع، اکثر بیماران به‌راحتی بهبود می‌یابند و کیفیت زندگی‌شان حفظ می‌شود.