زایمان زودرس به وضع حملی گفته میشود که پیش از هفته ۳۷ بارداری اتفاق میافتد و میتواند سلامت نوزاد را بهطور جدی تحت تأثیر قرار دهد. این وضعیت یکی از مهمترین عوامل مرگومیر نوزادان و بروز مشکلاتی مانند نارسایی تنفسی، وزن کم هنگام تولد و مشکلات رشد است. آگاهی از علائم، علل و روشهای پیشگیری از زایمان زودرس میتواند نقش مهمی در حفظ سلامت مادر و جنین ایفا کند.
علائم و نشانههای زایمان زودرس
زایمان زودرس معمولاً با علائمی همراه است که در صورت شناسایی بهموقع، میتوان با اقدامات پزشکی مناسب از بروز آن جلوگیری کرد. از همین رو آگاهی از این نشانهها برای مادران باردار بسیار ضروری است. مهمترین علائم و نشانههای زایمان زودرس به شرح زیر است:
- انقباضات منظم رحم پیش از هفته ۳۷ بارداری
- فشار در ناحیه لگن یا احساس پایین آمدن جنین
- دردهای کمری مداوم یا متناوب که با استراحت بهتر نمیشود.
- تغییر در ترشحات واژن مانند افزایش حجم، رقیق بودن یا تغییر رنگ
- خونریزی یا لکهبینی واژینال
- ترشح مایع از واژن که نشانه پارگی کیسه آب است.
- درد یا گرفتگی در ناحیه شکم و زیر شکم
چرا زایمان زودرس اتفاق می افتد؟
زایمان زودرس به دلایل مختلفی اتفاق بیفتد و گاهی علت دقیق آن مشخص نیست اما برخی عوامل خطر میتوانند احتمال زایمان پیش از موعد را افزایش دهند. این دلایل به دو دسته پزشکی و سبک زندگی تقسیم میشوند. دلایل شایع زایمان زودرس به شرح زیر است:
عفونتهای رحم یا واژن
عفونت واژن میتوانند باعث تحریک رحم و بروز انقباضات زودهنگام شوند همچنین این عفونتها گاهی منجر به نازک شدن یا پارگی کیسه آب میشوند که زایمان را جلو میاندازد. درمان سریع عفونتها با آنتیبیوتیک، احتمال بروز زایمان زودرس را کاهش میدهد.
بارداریهای چندقلویی
وجود دو یا چند جنین در رحم، فشار زیادی به دیواره رحم وارد میکند، این فشار میتواند باعث باز شدن زودرس دهانه رحم یا انقباضات زودهنگام شود همچنین احتمال کشیدگی بیش از حد رحم در بارداری چندقلویی بیشتر است که یکی از عوامل اصلی زایمان زودرس محسوب میشود.
سابقه زایمان زودرس
خانمهایی که در بارداری قبلی خود تجربه زایمان زودرس داشتهاند، در معرض خطر بالاتری برای تکرار آن هستند. این موضوع به دلیل مشکلات ساختاری رحم، عفونتهای مزمن یا شرایط زمینهای تکرارشونده باشد مراقبت بیشتر در بارداری بعدی میتواند خطر را کاهش دهد.
مشکلات ساختاری رحم یا دهانه رحم
نقصهای مادرزادی رحم (مانند رحم دوشاخه) یا دهانه رحم ضعیف (نارسایی دهانه رحم) میتوانند باعث باز شدن زودرس دهانه رحم شوند. در چنین مواردی احتمال زایمان زودهنگام بالا میرود. گاهی پزشک با دوختن دهانه رحم (سرکلاژ) از زایمان زودرس جلوگیری میکند.
مصرف دخانیات، مواد مخدر یا الکل
سیگار و مواد مخدر با کاهش اکسیژنرسانی به جفت و جنین، باعث رشد ناکافی جنین و انقباضات زودرس رحم میشوند. الکل نیز میتواند سبب اختلال در عملکرد هورمونها و افزایش خطر تولد زودهنگام شود توجه داشته باید که قطع مصرف این مواد در دوران بارداری بسیار ضروری است.
استرس شدید یا طولانیمدت
استرس مزمن میتواند سطح هورمونهایی مثل کورتیزول را در بدن مادر بالا ببرد و منجر به اختلال در تعادل هورمونی بارداری شود. این اختلالات منجر به انقباضات رحم و زایمان زودهنگام شود. پس مدیریت استرسنقش بسیار موثری دارد.
بیماریهای زمینهای مادر
بیماریهایی مثل فشار خون بالا، دیابت کنترلنشده یا پرهاکلامپسی میتوانند عملکرد جفت را مختل کرده و باعث ایجاد مشکلاتی برای جنین شوند از همین رو بدن برای محافظت از جنین به طور زودهنگام وارد فاز زایمان خواهد شد به همین خاطر کنترل دقیق بیماریها در دوران بارداری اهمیت زیادی دارد.
زایمان زودرس چه علائمی دارد؟
آیا زایمان زودرس به نوزاد آسیب میزند؟
بله، زایمان زودرس میتواند به نوزاد آسیب بزند، بهویژه اگر پیش از هفته ۳۷ بارداری رخ دهد. نوزادانی که زودتر از موعد به دنیا میآیند ممکن است با مشکلات مختلفی روبهرو شوند از مهمترین آنها به شرح زیر است:
- نارس بودن ریهها و مشکل در تنفس (مانند دیسترس تنفسی)
- نارسایی در عملکرد قلبی و عروقی
- مشکلات گوارشی مانند انتروکولیت نکروزان
- نارس بودن سیستم ایمنی و افزایش خطر ابتلا به عفونت
- مشکلات بینایی و شنوایی
- اختلالات عصبی و رشدی در بلندمدت، از جمله مشکلات یادگیری و حرکتی
آیا میتوان از زایمان زودرس پیشگیری کرد؟
بله، در بسیاری از موارد میتوان از زایمان زودرس پیشگیری کرد یا احتمال آن را کاهش داد. برای این منظور، رعایت برخی نکات و اقدامات پزشکی اهمیت زیادی دارد از مهمترین آنها به شرجح زیر است:
✳️ مراجعه منظم به بهترین متخصص زنان در اصفهان برای بررسی وضعیت جنین و مادر بسیار حیاتی است.
✳️ عفونتهای دستگاه تناسلی و ادراری میتوانند باعث شروع زودرس انقباضات رحمی شوند.
✳️ بیماریهایی مانند فشار خون بالا، دیابت یا مشکلات تیروئید باید بهدرستی مدیریت شوند.
✳️ استرس شدید و فعالیتهای بدنی سنگین ممکن است خطر زایمان زودرس را افزایش دهند.
✳️ خانمهایی که سابقه زایمان زودرس دارند پزشک داروهایی مانند پروژسترون یا حتی دوختن دهانه رحم (سرکلاژ) را تجویز کند.
✳️ مصرف سیگار، الکل و مواد مخدر از عوامل مهم زایمان زودرس هستند و باید از آنها اجتناب شود.
تشخیص زایمان زودرس
تشخیص زایمان زودرس زمانی انجام میشود که انقباضات منظم رحمی پیش از هفته ۳۷ بارداری آغاز شوند. برای تشخیص دقیق، پزشکان از ترکیبی از علائم بالینی و آزمایشهای تخصصی استفاده میکنند تا خطر زایمان زودرس را ارزیابی کنند.
معاینه بالینی
پزشک با لمس شکم و استفاده از مانیتورینگ، تعداد و شدت انقباضات رحمی را بررسی میکند، اگر انقباضات منظم و همراه با تغییرات در دهانه رحم باشند احتمال زایمان زودرس افزایش مییابد. توجه داشته باشید که گاهی انقباضات بدون تغییر دهانه رحم هستند که نیاز به پیگیری بیشتر دارد.
معاینه دهانه رحم (سرویکس)
معاینه واژینال برای بررسی باز شدن یا کوتاه شدن دهانه رحم انجام میشود. در زایمان زودرسئدهانه رحم نرم، کوتاه یا باز خواهد شد به همین خاطر اندازهگیری طول سرویکس با سونوگرافی ترانسواژینال نیز انجام میشود. توجه داشته باشید که دهانه رحم کوتاه (کمتر از ۲۵ میلیمتر) در هفتههای میانی بارداری، نشانه خطر زایمان زودرس است.
سونوگرافی ترانسواژینال
این روش دقیقترین ابزار برای اندازهگیری طول دهانه رحم در سهماهه دوم و سوم است. دهانه رحم کوتاه یا funneling (شکل قیفیشدن) نشانههایی از خطر زایمان زودرس هستند. این سونوگرافی بدون درد و با دقت بالا انجام میشود که پزشک بر اساس نتایج آن، درباره ادامه بارداری تصمیمگیری میکند.
تست فیبرونکتین جنینی
این آزمایش از ترشحات واژن یا دهانه رحم نمونهگیری کرده و وجود پروتئین خاصی به نام فیبرونکتین را بررسی میکند. وجود این پروتئین بین هفتههای ۲۲ تا ۳۵ نشانه آمادگی رحم برای زایمان باشد. نتیجه منفی این تست میتواند احتمال زایمان در دو هفته آینده را کم کند. اما نتیجه مثبت بهتنهایی دلیل قطعی بر زایمان زودرس نیست.
در نهایت…
زایمان زودرس یکی از چالشهای مهم دوران بارداری است که میتواند سلامت نوزاد را تهدید کند. با این حال شناسایی عوامل خطر، مراقبتهای دقیق پزشکی و رعایت توصیههای بهداشتی، میتوان تا حد زیادی از آن پیشگیری کرد. آگاهی مادران و پیگیری منظم دوران بارداری نقش مهمی در کاهش این مشکل دارد و باعث افزایش شانس تولد نوزاد سالم میشود.
0 Comments